Onze overleden vriend lag opgebaard in een grenenkleurige rouwkamer. In de koffiezaal ernaast druppelden familie, bekenden en collega’s binnen. Iedereen had de mond vol van het snelle overlijden. In enkele maanden was hij weggeteerd tot een oud, mager mannetje in een gestoffeerde kist. We stonden stil bij zijn lichaam. We schrokken. Wat was hij klein. Zijn kin werd gestut zodat het gezicht in de plooi bleef.

Toen we de rouwkamer verlieten, op naar koffie en herinneringen, schoot zijn vrouw achter ons langs naar de uitvaartbegeleider: ‘Kunt u even komen? Zijn mond valt weer open.’
      Zijn mond valt weer open. De man knikte samenzweerderig en ging mee om de kin opnieuw te stutten. Wat een afstand had zijn vrouw al genomen; voor haar was het evengoed een lijk dat daar lag, en zelfs als lijk vertoonde hij gebreken: de mond deed niet wat zij wilde.
      Ik wilde ook terug naar het lichaam, om te zien hoe die mond openhing: ongehoorzaam en stuurs zoals ik onze vriend kende. Een openstaande mond lonkt en wenkt. Ik zou net als in een sciencefictionfilm naarbinnen willen en via de slokdarm afdalen in het lichaam. Wat zou ik in zijn dode maag aantreffen: restjes morfine, van de overdosis die hij zichzelf als pijnbestrijding had toegediend? Een laatste slok koffie? Of een uitgewrongen spin?
We eten namelijk spinnen in onze slaap, omdat onze mond openvalt. Hoe doen we dat? Nou gewoon. Als je slaapt, verslappen je kaken, net als bij een lijk. Spinnen zijn ’s nachts actief… En houden van vochtige, warme plekken; daar komt ze aan, een langbenige hooiwagen rent over het dekbed en ziet een schitterende grot om haar nestje te bouwen. Ze wandelt jouw mond in, jij voelt in je droom een raar soort kriebelhoest, je proest en slikt… en slaapt weer verder, terwijl mevrouw de hooiwagen haar laatste rustplaats in je maag heeft gevonden.
Tegenwoordig slaap ik preventief met een elastiek rond mijn hoofd om mijn kaken bij elkaar te houden; het zal mij niet gebeuren dat mijn grootste angst me ’s nachts het hof maakt.
      Ik heb het niet op open monden. Er komt meestal ellende van: een niesbui, een preek, woedend gevloek, een asbakkenlucht, een slecht gebit – en dan zwijg ik nog over mijn associaties met bedorven voedsel. Of verteerde spinnen… Hoeveel spinnen heeft deze miljonair in zijn dromen verorberd? Lijkt hij niet sprekend een acteur? Ik vind van wel. Als ik me niet vergis, begeleidt hij een Sophia Loren-achtig type naar een première of een coctailparty – who cares, maar gezellig zal het worden vanavond. Of toch niet… de spinnen van de fotografie slaan toe.
      Precies op het goede, of verkeerde, moment stellen ze scherp en kieken een geheim: een intiem moment. Hier wordt het moment pas intiem doordat deze mensen gekiekt worden; de acteur lijkt woedend en vaart uit tegen de fotograaf: ‘Back off!’ Een andere fotograaf legt het vast. Gewoonlijk zien we beroemdheden die ons een droomwereld voorspiegelen. Nu zien we een stampvoetend jongetje.
      Ik bleef maar kijken naar de opengesperde mond, gestut door een vlinderstrik. Ik dacht terug aan de tijd dat mijn kinderen baby waren en luid krijsend om de borst vroegen – met opengesperde keel. Laat de melk eens twee minuten langer staan en zie wat er gebeurt.
      De baby wordt razend, loopt paars aan en kan amper meer drinken als de melk dan eindelijk komt. Een speen biedt wat soelaas, tijdelijk. Er moet iets in, in die mond. Een baby groeit door een keel op te zetten en zoveel mogelijk in die mond gepropt te krijgen. Hou je mond dicht en je krijgt niks. En dan maakt het ook nog uit of je een krijsende jongen of meisje bent; tijdens een onderzoek bleek dat vrouwen een baby verkleed als jongetje sneller oppakten om hem te troosten. Werd diezelfde baby aangekleed als meisje, dan lieten de vrouwen haar langer huilen; ze gingen ervan uit dat de meisjesbaby zich ‘wel zou redden’. We helpen jongens sneller dan meisjes. Maar, zei de antroposofische leermeester Rudolf Steiner, huilen is goed voor een baby. Hij leert zich te uiten dus laat hem maar krijsen. Zo verwerkt hij grote emoties en leert met teleurstellingen omgaan.
     Daar heeft de miljonair dan nog een leerpuntje. Hij heeft als baby natuurlijk niet de kans gekregen om eens flink uit te huilen. Ze hebben hem altijd meteen opgepakt en monddood gemaakt.
Ja, Sofia heeft vroeger veel gekrijst in haar roze wiegje. Zij kan zich nu uitstekend redden; één minachtende oogopslag volstaat om de tegenstander tegen de vlakte te krijgen.
     En net buiten beeld lijkt een andere man het tafereel geamuseerd gade te slaan. Het lijkt of hij in zijn vuistje lacht: mooi shot dit, kassa! Of lacht hij vriendelijk in de hoop op een goede afloop? Zijn een dreigende vinger en woedende mond in dit geval afdoende? Kan een opengesperde (dieren)muil iets anders dan ‘Back off’ betekenen? Wat wil dit paard bijvoorbeeld. Wil het de omstanders eens flink de stuipen op het lijf jagen? Heeft ‘ie zich net verslikt in een klontje suiker? Of is hij net zo boos als de zakenman, omdat hij ongewenst op de foto wordt gezet?
    Ik zou niet graag dichtbij komen, ook al is het maar een paardengebit. Ook hier moet ik steeds kijken naar de opengesperde bek en naar het paard op de achtergrond dat rustig doorgraast uit de voederbak. In het Volkskrant Magazine van 30 september 2006 legde de eigenares uit wat het paard bezielt. Ze hebben er net een stevige wandeling op zitten. Dit is ‘het liefste paard dat er is’ en het lijdt aan artrose; dit paard geeuwt van de slaap. En valt er straks van om.