Eind 2002 heb ik de domeinnaam humblism.com laten registreren, voor een - destijds Engelstalige - website. Later, toen ik weer in Nederland woonde, heb ik ook de naam humblisme.nl naar deze site laten verwijzen, en is de voertaal Nederlands geworden. Humblism(e) is een woord dat ik zelf bedacht heb. Het is afgeleid van het Griekse ‘humus’, dat aarde betekent. Met humblisme verwijs ik niet zozeer naar nederigheid (dicht bij de aarde zijn), maar eerder naar geaardheid. Het is de beoogde tegenhanger van een begrip waarmee ik een tijd geworsteld heb: enthousiasme.

Het woord ‘enthousiast’ betekende oorspronkelijk godsdienstwaanzinnig, toen het begin 16e eeuw in onze taal geïntroduceerd werd. Enthousiasme is dus - eigenlijk nog steeds - een soort ontaardheid. Daar heb ik destijds dus humblisme tegenover gesteld. Sinds kort kom je ook op de site humblisme.nl terecht door kanonvannederland.nl in te tikken, verwijzend naar de historische Canon van Nederland. Kanonvannederland.nl wil daarmee misschien inderdaad wel de meer filosofische, minder enthousiaste tegenhanger van de historische canon van Nederland zijn.

Toen ik in 2002 de naam humblism.com registreerde worstelde ik dus met het begrip ‘de enthousiaste medewerker’. Als een bedrijf een enthousiaste medewerker zoekt, zoeken ze dan niet een soort gek? Iemand die zozeer in het systeem gelooft, dat hij bereid is zich met dat systeem te vereenzelvigen, zonder verdere vragen te stellen? Is een enthousiaste medewerker niet iemand die besloten heeft dat alles aan het bedrijf waarvoor hij werkt goed is, en dat hij daarom zonder verdere vragen te stellen alle opdrachten met veel plezier en enthousiasme kan uitvoeren? Een enthousiaste medewerker is een soort gek, een godsdienstwaanzinnige, was mijn conclusie. Op de site humblism.com verzamelde ik citaten die wat dit betreft tot nadenken stemmen. Fragmenten uit het werk van Nescio en Elsschot bijvoorbeeld, die op hun manier worstelden met de ontaarde grote mensenmaatschappij. Schrijvers als Multatuli die de spot drijven met mensen die karikaturen worden omdat hun enige geloof het geloof in zichzelf en hun eigen bekrompen waarheden blijkt te moeten zijn, willen ze overleven. Enthousiasme als opportunistisch overlevingsinstinct. En vindt enthousiasme niet een ultieme raison d’être in een overdreven geloof in jezelf?

Is de eerste katalysator voor de site dus het ambivalente begrip enthousiasme, de tweede aanjager is de twijfel aan de waarheid als objectieve entiteit. In eerste instantie bestond de kern van humblisme.nl dan ook uit twee essays die ik over deze onderwerpen geschreven heb. Het eerste essay was een beschouwing over de relatie tussen de enthousiaste medewerker en ‘het Goede als Aristotelische karaktereigenschap’. De conclusie was dat het hedendaagse enthousiasme niet een ‘goede karaktereigenschap’ is, maar meer een opportunistische levenshouding. Later ben ik overigens precies dezelfde analyse tegengekomen in een vrij onbekend essay van Cornelis Verhoeven, Een filosofie van het enthousiasme. Een citaat uit dit werk vindt u natuurlijk op de site. Het tweede essay behandelt de taalfilosofische relatie tussen waarheid en logica. Aan de hand van het werk van taalfilosoof en grondlegger van de moderne logica Gottlob Frege betoog ik in het essay dat waarheid niet - zoals hij beweert - betrekking heeft op een ‘objectieve wereld van de gedachten’. Nee: waarheid kan uiteindelijk alleen betrekking hebben op de eigen subjectieve theorieën die wij construeren om ons denken te rechtvaardigen.

Oorspronkelijk gebruikte ik de site voornamelijk om aandacht te trekken voor de essays. De site was meer een publicatieplatform voor mijn eigen geschriften. Op weblogs als sargasso.nl en janmarijnissen.nl probeerde ik bezoekers te genereren. Ik heb uiteindelijk één inhoudelijke reactie gekregen. Mijn conclusie was dat mensen wel enorm gemotiveerd moeten zijn om een essay van een paar duizend woorden te gaan lezen. Ja, maar enthousiasme is toch goed! was de reactie overigens. Om de site interessanter te maken heb ik een weblog toegevoegd. Eigen foto’s, citaten uit boeken uit m’n boekenkast en persoonlijke verhaaltjes. Hierna begonnen de eerste herhalingsbezoekers te komen, maar ik bereikte nog steeds niet wat ik eigenlijk wilde bereiken: dat mensen de essays ook daadwerkelijk gingen lezen. Het werd meer een leuke site. Waarvan er zoveel zijn. Enorm veel. Honderdduizenden mensen die hun eigen foto’s publiceren en hun eigen dagelijkse beslommeringen met andere mensen delen. Waar ben ik mee bezig, heb ik me enorm vaak afgevraagd. Ik probeer ‘geaardheid’ te communiceren, en ondertussen wring ik me in allerlei bochten om maar hits te genereren. Overigens lukte het me wel, in de maandelijkse beoordeling van sargasso.nl terecht te komen. Ook de Belgische site de Leeskamer (http://users.pandora.be/jan.coucke/dlk/) ging naar me linken, waardoor ik meer Belgische hits kreeg. Maar nee, geaard was ik beslist niet. Vorm en inhoud van de site waren beslist niet een. Maar inmiddels had ik wel een groeiende verzameling citaten ‘in mijn denktrant’: fragmenten die ‘de natuurlijke relatie’ tussen enthousiasme, geloof in jezelf en geloof in de waarheid illustreren.

In 2006 werd de Canon van Nederland geïntroduceerd (op het internet: www.entoen.nu, maar ook canonvannederland.nl). Deze historische canon is een geheel van belangrijke personen, teksten, kunstwerken, voorwerpen, verschijnselen en processen die samen laten zien hoe Nederland zich ontwikkeld heeft tot het land waarin we nu leven. Ik begon in te zien dat mijn verzameling citaten ook een soort canon vormde. De citaten in mijn verzameling passen binnen een bepaalde filosofie, een bepaalde kijk op het leven, en vormen ook een soort overzicht van het denken door de eeuwen heen. Want ons echte erfgoed, dat zijn natuurlijk niet de dingen die gebeurd zijn, de feiten, nee: wat we geërfd hebben is vooral een bepaalde manier van denken, bepaalde ideeën over wie we zijn en waarom. Het leek me ‘commercieel gezien’ een goede stap, met humblisme.nl aansluiting te zoeken bij de echte canon. Toen de naam kanonvannederland.nl nog vrij bleek heb ik hem dan ook onmiddellijk geclaimd.

In het transformatieproces van humblisme.nl naar kanonvannederland.nl heb ik alle persoonlijke postings en foto’s uit het archief verwijderd, inclusief de twee essays. Dit was nu ook mogelijk, want de citaten zijn immers met de essays in het achterhoofd geselecteerd. Het geheel aan citaten vervangt op een meer leesbare manier de essays. En de citaten hebben ook meer autoriteit. Want wie is Simon Vierstra, naast Pico della Mirandola? En van het verzinnen van persoonlijke verhaaltjes, van vanity publishing had ik inmiddels meer dan genoeg. Wat resteerde waren dus de citaten. Voor de citaten besloot ik echter wel het publiceren in weblogvorm te continueren, dit in verband met de mogelijkheid om op een ‘actuele’ manier ‘oude’ fragmenten onder de aandacht te brengen. Natuurlijk wilde ik ook m’n regelmatige bezoekers behouden.

Om aan citaten te komen ga ik zeker een keer per week naar de bibliotheek. Ook koop ik tweedehands boeken bij antiquariaten, en zoek ik inspiratie in m’n eigen boekenkast. Citaten haal ik bij voorkeur dus niet van het internet, en zeker niet uit een citatenboek. De verzameling lijkt inmiddels op een klein antiquarisch bibliotheekje. Zo zie ik dat ook. Vorige maand is - na 24 jaar - Antiquariaat Carpinus, even verderop, op de hoek, ‘verhuisd’, en alleen nog op verzoek geopend. De reden krijg ik op een A4-tje, als ik de uitverkoop bezoek:

‘De antiquarische en 2ehands boekenmarkt is de laatste paar jaren ingrijpend veranderd. De komst en de ontwikkeling van het internet speelt daarin een belangrijke rol. De methoden van informatieverzameling in het algemeen en het zoeken naar boeken in het bijzonder, speelt zich nu voor een groot deel af buiten boekwinkels om. Vandaar het besluit mijn bedrijf op een andere manier voort te zetten: als gesloten antiquariaat.’

Ja, dat is de tendens. Daar werk ik met mijn site niet alleen aan mee, maar daar speel ik ook op in. Uiteindelijk ben ik ook een soort online antiquariaat.

Kanonvannederland.nl lijkt aardig aan te sluiten bij hedendaagse ideeën over de digitale bibliotheek van de toekomst. De site is een soort bibliotheek van fragmenten uit boeken, gemaakt door een ‘gewoon mens’. Ik attendeer andere mensen op en verwijs andere mensen door naar ideeën van schrijvers en filosofen. Kanonvannederland.nl wordt daarmee een soort ‘digitaal denkkader’, een encyclopedie en een verzameling verhalen. Uiteindelijk is het einddoel misschien wel, dat onder ieder citaat een link naar de digitale versie van het complete werk geplaatst kan worden.

De ontwikkeling van de website weerspiegelt de ontstaansgeschiedenis van bibliotheken en musea: van persoonlijke ‘pronkkasten’ via openbare, niet-persoonsgebonden informatieverschaffing, naar een rol in kennisnetwerken. Wat dit betreft zie ik ook voor een site als kanonvannederland.nl een bescheiden functie weggelegd. Het bestaansrecht blijft op dit moment echter wel sterk gebonden aan de inspiratie van de ‘webmaster’. Daarin zit natuurlijk ook de uitdaging.

Bezoek Kanonvannederland.nl